مرتضى مطهرى
57
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
عقل از ديدگاه قرآن در فصل قبل به اختصار از زبانهاى قرآن سخن گفتيم و تذكر داديم كه قرآن براى ابلاغ پيامش از دو زبان كمك مىگيرد كه عبارتند از استدلال منطقى و احساس . هريك از اين دو زبان مخاطبى مخصوص به خود دارد كه براى اولى عقل است و براى آن ديگرى دل . در اين بخش به بررسى نظر قرآن دربارهء عقل مىپردازيم . بايد ببينيم آيا عقل از نظر قرآن سند است و به تعبير علماى فقه و اصول آيا عقل حجت است يا خير ؟ و اين بدان معنى است كه اگر دريافتى واقعاً دريافت صحيح عقل باشد آيا مىبايد بشر بدان احترام بگذارد و بر طبق آن عمل كند يانه ؟ و اگر عمل كند و احياناً در مواردى مرتكب خطا شود آيا خداوند او را معذور مىدارد يا معاقَب خواهد داشت ؟ و اگر عمل نكند آيا خداوند به اين دليل كه چرا با اينكه عقلت حكم مىكرد عمل نكردى ، او را مجازات خواهد كرد يا خير ؟ دلايل سنديّت عقل مسئلهء سنديت و حجيت عقل از نظر اسلام در جاى خودش ثابت است و علماى اسلام نيز از ابتدا تاكنون - جز گروهى اندك - هيچ كدام در سنديت عقل ترديد نداشتهاند و آن را جزو منابع چهارگانهء فقه به حساب آوردهاند .